GEBELİKTE BİTKİ ÇAYLARI NE KADAR MASUM?

GEBELİKTE BİTKİ ÇAYLARI NE KADAR MASUM?

 

Gebelikte ilaç kullanımı konusunda çok hassasız. Gerekmedikçe ilaç kullanmama konusunda tüm hekimler hemfikiriz. Gebelerimizde bu konuda oldukça hassas ve dikkatli.. Ama çoğu zaman gözardı ettiğimiz bitki çaylarında da benzer riskler olabilir mi ? Bilinçsiz tüketildiğinde kontrolsüz kullanılan ilaçlar kadar yan etki oluşturabilir mi? Bitki çaylarının gebelikte kullanımını mercek altına alalım..

Önce herbal çay nedir?

Herb ; besin,ilaç,tatlandırıcı yada kozmetik amaçlı kullanılan lezzetli aromatik bitkilere verilen addır. Herbal çaylar ise bilinen klasik çaylardan ( Camellia sinensis olarak bilinen çay bitkisinden üretilen hepimizin bildiği siyah,yeşil,beyaz çay) farklıdır. Bitkilerin çiçek, yaprak, tohumları gibi farklı bölümlerinden sıcak su ile demleme yada kaynatma şeklinde elde edilir. Klasik çayların aksine kafein içermez. Sıcak yada soğuk olarak tüketilebilir. 

Şimdide gebelikte kullanımlarına bakalım..

İlaçların gebelikte kullanımıyla ilgili uluslararası birtakım sınıflamalar ve kısıtlamalar yapılmıştır. Elbetteki insan üzerinde kontrollü deney ve araştırma yapmak etik olarak doğru değildir. Ancak hayvan deneyleri ve gebelikte bilmeden kullanım sonrası elde edilen tecrübeler birleştirilerek birtakım sonuçlara varmak mümkündür. Benzer mekanizmalar bitki çaylarındaki herbal içerikler içinde geçerlidir. Tecrübeler bazı herbal ürünlerin riskli olduğunu ortaya çıkarmıştır.

Genel olarak baktığımızda ilke olarak herbal çayları ilaç niyetiyle tedavi amaçlı yüksek doz kullanmak doğru değildir. Çünkü etkileri öngörülemez ve deneylerle test edilemez. Bu tip herbal çaylar zaten saf madde değil , çoğu kompleks extrelerin kaynatılması ile elde edilir. Dolayısıyla içindeki bileşenlerin oranı her üründe aynı değildir. Oluşacak etki ürünün hasat , elde edinim ,saklama ve üretim koşullarına göre değişebilir, öngörülemez ve hiçbir standardı yoktur. Gebenin hangi miktarda aktif madde aldığının tespiti mümkün değildir. Etkileri gebeden gebeye değişebilir. Bazı herballerin toksik ve alerjik olduğu bilinmektedir. Örneğin karakafes otu kalıcı karaciğer hasarı yapabilir. Yüksükotu da benzer etkiye sahiptir. Kardinal çiçeği içerdiği alkaloidlerle nikotin benzeri etki gösterebilir. Nane yüksek dozlarda demir emilimini bozabilir.

Özellikle farklı bitkilerden oluşan karışım çaylardaki etki daha da karmaşık olabilir ve elde edilen etkinin hangi içerikten kaynaklandığını ayırt etmek çoğunlukla imkansızdır. Bulunduğumuz coğrafyaya ait olmayan farklı içerikler, ithal çaylar yada daha önce hiç denenmemiş bitkilerden elde edilen çaylardan da uzak durulmalıdır. İlk deneme hiç bir zaman gebelikte yapılmamalıdır. Normal diyetimizde olan meyve yada bitkilerden üretilen çaylar çoğunlukla güvenlidir. Tedbir olarak bunlardan da günde 2 fincandan fazla içilmemesi gerekmektedir. Çünkü çaylardaki aktif maddeler meyvedekinden daha konsantredir ve daha etkindir. Ev yapımı bitki çayları  market ürünlerine görece daha emniyetlidir, içine bal, limon, meyve suyu, tarçın gibi eklemeler yapılarak lezzet ve fayda arttırılabilir. Kafeinli içeceklerden uzak durulmalıdır. Özellikle ilk üç aylık ve son üç aylık dönemde extra hassasiyet gösterilmelidir. Yeşil çay , siyah çay , kahve , kolalı içecekler kafeinden zengindir. Kafein çarpıntıya, uykusuzluğa, reflüye sebep olabilir,idrar söker,,sıvı kaybına ve emilim bozukluklarına neden olabilir. Hızla placentaya ve bebeğe geçer. Bebeğe giden kan akımında azalmaya sebep olur ve kafeinin yıkımından sorumlu enzimler placentada olmadığı için ortamdan uzaklaştırılması da zordur. Yeni doğanda düşük doğum ağırlığına ve miad aşımına sebep olabilir.Siyah çay , yemek aralarında açık ve limonlu olarak az miktarda tüketilebilir. 

Zencefil erken gebelikte bulantıyı rahatlatır, diabet ,kanama bozukluğu yoksa aşırıya kaçmadan kullanılabilir. 

Adaçayı, sinemaki,anason,ahududu çayları yüksek dozlarda rahimde kasılmaya düşük ve erken doğuma sebep olabilir. Ahududu uzun yıllardır doğumu kolaylaştırıcı olarak bilinmektedir. 

Rezene,çemen otu,mine çiçeği emzirme döneminde süt arttırıcı olarak kullanılabilmektedir.. Özellikle rezene çayı ,sindirim sistemini yatıştırıcı, kabızlık önleyici,gaz giderici, iştah düzenleyici özelliği , yatıştırıcı ve süt arttırıcı etkisiyle emzirme döneminde tercih edilir. Alerjik cilt reaksiyonları ve güneş ışığına artmış hassasiyet açısından dikkatli olunmalıdır.Gebelik dönemindeki kullanımıyla ilgili bilgiler sınırlıdır. 

Roolbos çayı (kırmızı çalı) son dönemde oldukça gündemdedir,kafein içermemesi yüksel mineral ve antioksidan içeriği yatıştırıcı,antialerjik ve sindirim düzenleyici etkileriyle tercih edilmektedir. Yine de ilk deneme gebelik ve emzirme döneminde olmamalıdır. 

Papatya çayı magnezyum ve kalsiyum açısından zengindir ve gebede uykuya geçişi kolaylaştırır.

Isırgan otunun özellikle yapraklarından (kökünden değil) elde edilen çay, demir A,C,K vitaminleri ve potasyum açısından zengindir, ikinci ve üçüncü trimesterlerde kontrollü tüketilebilir.

SON SÖZ OLARAK NORMAL DİYETİMİZDE BULUNAN BİTKİLERDEN HAZIRLANAN ÇAYLAR KONTROLLÜ ŞEKİLDE GÜNDE 2 FİNCANI GEÇMEDEN TÜKETİLEBİLİR. TEDAVİ AMAÇLI YÜKSEK DOZLAR TÜKETİLMEMELİDİR. İLK DENEMELER, KARIŞIM VE İTHAL ÇAYLARDAN UZAK DURULMALIDIR. 

Hamilelikte kullanılması sakıncalı olan herballerin kısa bir özeti;

BitkiOlası etkisi
Aloe VeraYaprakları müshil etkisi gösterdiğinden ağızdan alınmamalıdır
Sarı çiğdem, Cohosh, (Colichicum autumnale)Yüksek dozlarda alındığında hücre bölünmesini etkileyerek doğum defektlerine neden olabilir.
Fesleğen (reyhan) yağıUterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Kanotu (Sanguinaria canadensis)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir. Kusmaya neden olabilir.
Aslan kulağı (Caulophyllum thalictroides)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Karanfil yağıUterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Eşekkulağı, karakafes (Symphytum officinale)Bebek için toksik maddler içerdiğinden kullanılmamalıdır.
Pamuk kökü (Gossypium herbaceum)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Dong quai (Angelica polymorpha var. sinensis)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Koyungözü (Tanacetum parthenium)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir..
Kırlangıç otu (Chelidonium majus)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir..
Ardıç ve ardıç yağı (Juniperus communis)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Ökseotu (Viscum album)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir. İçerdiği toksik maddeler plasentadan bebeğe geçebilir.
Yarpuz (Hedeoma pulegioides)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Kınakına (Cinchona officinalis)Geçmişte sıtma tedavisinde kullanılan bu bitki körlük ve komaya neden olabilir.
Yalancı Ginseng (Panax notoginseng)Doğum anomalilerine neden olabilir.
Sedefotu (Ruta graveolens)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.
Kafuriye (Artemisia abrotanum)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir. Doğum anomalilerine neden olabilir.
Adasoğanı (Urginea maritima)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir. Doğum anomalilerine neden olabilir.
Solucan otu(Tanacetum vulgare)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir. Doğum anomalilerine neden olabilir.
Yabani yer elması (Diascorea villosa)Uterus uyarıcıdır. Rahim kasılmalarını başlatabilir.

Hamilelikte aşırı miktarlarda kullanılması zararlı olabilecek bitkiler.

BitkiOlası etkisi
Akçaağaç (Rhamnus frangula)Çok kuvvetli bir müshildir ve bu nedenle yüksek dozlarda uzun süre kullanılmamalıdır.
Melekotu (Angelica archangelica)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Anason ve anason tohumu yağı (Pimpinella anisum)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır, düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir ancak yağı kullanılmamalıdır.
Kimyon (Carum carvi)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Akdiken kabuğu (Rhamnus purshiana)Çok kuvvetli bir müshildir ve bu nedenle yüksek dozlarda uzun süre kullanılmamalıdır.
Kereviz tohumu ve yağı (Apium graveolens)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Papatya yağıRahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak papatya çayı içilebilir.
Tarçın (Cinnamomum zeylanicum)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Çuha Çiçeği(Primula veris)Çok kuvvetli bir müshildir ve bu nedenle yüksek dozlarda uzun süre kullanılmamalıdır.
Rezene ve rezene yağıYüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Çemenotu (Trigonella foenum-graecum)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Sarımsak(Allium sativa)Yüksek miktarlarda tüketilmesi mşde yanmasına neden olabileceği gibi emzirme döneminde süte kendine özgü kokusunu verebilir.
Yasemin yağıYüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır.
Kore Ginsengi (Panax ginseng)Yüksek dozlarda alınması kız bebekte erkeklik hormonlarının yükselmesine neden olabilir.
Lavanta (Lavendula argustifolia)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Meyankökü (Glycyrrhiza glabra)Yüksek dozlarda kan basıncını arttırabilir.
Yaban kerevizi (Levisticum officinale)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Mercanköşk, keklik otu (Origanum vulgare)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Sarısakız, mür (Commiphora molmol)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Maydonoz (Petroselinum crispum)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı ve fetusu irrite edici etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Nane yağıYüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak kuru nane ya da nane yaprağı yemeklerde kullanılabilir. nane yağı ise kullanılmamalıdır.
Ahududu yaprağı ve çayı (Rubus idaeus)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır. Doğumu kolaylaştırmak için kullanılabilir.
Ravent kökü(Rheum palmatum)Çok kuvvetli bir müshildir ve bu nedenle yüksek dozlarda uzun süre kullanılmamalıdır.
Biberiye ve biberiye yağıYüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Safran (Crocus sativa)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
AdaçayıYüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Sinameki (Senna alexandrina)Çok kuvvetli bir müshildir ve bu nedenle yüksek dozlarda uzun süre kullanılmamalıdır.
Siyah çay(Camellia sinensis)Fazla miktarda alınması çarpıntıya neden olabilir.
Kekik yağı (Thymus vulgaris)Rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi olabilir ancak kuru kekik yemeklerde kullanılabilir.
Mine çiçeği (Verbene officinalis)Yüksek dozlarda rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi vardır ancak düşük dozlarda ve yemeklerde kullanılabilir.
Tablo, Dr. Alper Mumcu’nun izniyle http://www.mumcu.com/hamilelikte-bitki-caylari-ve-sifali-otlar  kaynağından alıntılanmıştır. 

Sağlıcakla Kalın,

Yazan

Op. Dr. İnci Çavuşoğlu

 

 

Bir Cevap Yazın